Í ÞRIÐJU greininni í sumarspretti Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar (9. ág.) rekur hann hneykslan Karls heitins Marx þegar þýskir fátæklingar voru sviptir hefðbundnum rétti til að týna sprek í skógum, og getur sér þess til að atburðurinn hafi leitt til þess að Marx snerist gegn eignarréttinum almennt með alþekktum afleiðingum fyrir drjúgan hluta mannkyns.

Eignarréttur, öfund

og herleiðing

fjármagnsmarkaðarins

Það kemur óorði á eignarréttinn, segir Markús Möller í þriðju athugasemd sinni, ef stjórnmálamenn misbeita honum til að hygla gæðingum á kostnað almennings.

Í ÞRIÐJU greininni í sumarspretti Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar (9. ág.) rekur hann hneykslan Karls heitins Marx þegar þýskir fátæklingar voru sviptir hefðbundnum rétti til að týna sprek í skógum, og getur sér þess til að atburðurinn hafi leitt til þess að Marx snerist gegn eignarréttinum almennt með alþekktum afleiðingum fyrir drjúgan hluta mannkyns. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um að eignarrétturinn er gagnleg stofnun því hann stuðlar að því að menn njóti verka sinna og verði þar af leiðandi fúsari að gera gagn. Slíku er hins vegar ekki til að dreifa um kvótaverðmætin, sem eru einskis verk nema almannavaldsins. En rétt eins og rónarnir koma óorði á brennivínið kemur það óorði á eignarréttinn ef stjórnmálamenn misbeita honum til að hygla gæðingum á kostnað almennings. Vonandi verður sú gríðarlega og tilefnislausa mismunun, sem felst í ókeypis úthlutun kvóta, ekki til þess að Íslendingar snúist gegn eignarrétti yfirleitt.

Fjórða grein Hannesar er svar við athugasemdum Þorvalds Gylfasonar, mest endurtekning á annarri greininni og verður ekki tekið á hér. Fimmta greinin (13. ág) fjallar um hollensku veikina svokölluðu. Hún kvað felast í því að nýjar atvinnugreinar sem eru fjármagnsfrekar en þurftalitlar til mannafla sogi til sín fjármuni og hækki vexti með þeim afleiðingum að raungengi og kaupmáttur hækki en annað atvinnulíf staðni. Hannes telur litlar líkur á sýkingu en bendir réttilega á að hækkað raungengi kæmi launafólki til góða. Nú ber nýrra við að við Hannes erum nokkuð á einu máli um að ekki séu miklar líkur á hækkun raungengis, einkum þar sem sjávarútvegurinn er að fækka starfsfólki og opnun fjármagnsmarkaða ætti að koma í veg fyrir vaxtahækkun. Ef allir markaðir svínvirka og mannfækkun í sjávarútvegi er veruleg, gætu raungengið og kaupmátturinn jafnvel lækkað. En hvar er þá hagur almennings af hagræðingunni í sjávarútvegi?

Það er reyndar fullsnemmt að afskrifa hollensku veikina. Upp á síðkastið hafa virtir fræðimenn þóst finna merki um að náttúruauðlindir séu dragbítur á hagvöxt. Hægt er að gera sér í hugarlund hvernig svo gæti farið hér á landi án þess að raungengi hækkaði: Ef eignarkvótakerfið festist í sessi, er ekki ólíklegt að þeir útgerðarmenn sem fengu ókeypis kvóta selji frá sér talsverðan hluta á næstu áratugum, sláum á fimm milljarða á ári næstu tuttugu árin, til að verja í neyslu og fjárfestingu erlendis. Ef alþjóðlegir fjármagnsmarkaðir vinna snurðulaust, breytir þetta engu um raungengi eða fjármögnunarmöguleika atvinnurekstrar á Íslandi, en ef færi á erlendu fjármagni eru takmörkuð, verður erfitt fyrir fyrirtæki í öðrum greinum að keppa við sölumenn gjafakvótans og raunvextir verða hærri en ella. Fimm milljarðar á ári væru umtalsverð blóðtaka í samanburði við hreina fjárfestingu hér á landi undanfarin ár, sem svaraði til svo sem 25 milljarða króna að meðaltali á árunum 1983- 1994. Það mætti kalla herleiðingu fjármagnsmarkaðarins, ef afl snjöllustu fjárfestanna færi í að púkka upp á viðbótarfjármagn ­ kvótann ­ sem ekki þyrfti að fjármagna ef kvótinn væri almannaeign og leigður út með hagfelldum hætti.

Hannes lýkur fimmtu grein með því að fullyrða að undirrót andstöðunnar við gjafakvótakerfið sé öfund. Hann hefur sjálfur viðurkennt að útgerðarmenn hafi ekkert sérstakt unnið til þess viðbótargróða sem kvótakerfið skapar (t.d. "Hádegisverðurinn er aldrei ókeypis," bls 255). Er það öfund ef menn sækjast eftir einhverju sem þeir telja sig eiga jafnan rétt til á við aðra eða jafnvel meiri? Setjum sem svo að maður sæki um stöðu, fái ekki en telji sig jafnvel eða betur að henni kominn en þann sem fékk. Ef hann notar sér málskotsrétt til æðra valds og nær stöðunni með harðfylgi þá þykir mér það lýsa einurð fremur en öfund. Það væri hins vegar öfundarverk ef hinn vonsvikni umsækjandi reri að því öllum árum að leggja stöðuna niður. Þegar íslenskur almenningur gerir kröfu til kvótans, gilda sömu mælikvarðar.

Höfundur er hagfræðingur.

Markús Möller