Guðrún Ámundadóttir "Það leiðist öllum Gunnum þegar ég les ljóð,"

sagði hann Kalli vinur minn, einn heitan sólskinsdag, fyrir mörgum árum. Við vorum á leikferð um landið, vorum búin að koma upp leiktjöldunum í gamla samkomuhúsinu á Akureyri. Leikhópurinn hafði komið sér fyrir í brekkunni fyrir ofan leikhúsið og lágu þar allir í sólbaði nema Kalli, maðurinn hennar Guðrúnar Ámundadóttur. Hann hafði tyllt sér á þúfu í Álafossúlpunni sinni og las nú ljóð fyrir dormandi sólbaðsfíklana.

Ástæðan fyrir þessari raunalegu athugasemd Kalla var sú, að undirrituð, sem einnig var kölluð Gunna, hafði frábeðið sér lengri ljóðalestur. Sagt höstugum, tillitslausum rómi, að nú væri komið nóg. Héldi ljóðaflutningurinn áfram, hátt á þriðja tug ódauðlegra ljóða, væri óvíst hvort ekki drægi skugga á sólina af einskærum leiðindum.

Kalli lokaði bókinni, horfði særður á mig og líkti svo viðbrögðum mínum við eitthvað sem ætti sammerkt með konu sinni. En í stað þess að vera ásökun fyrir hranalega og ólitterera hegðun mína urðu þessi orð hans að upphefð í mínum augum. Líkti hann mér við hana Gunnu konu sína, var hann að líkja mér við einhvern sem hann elskaði og virti framar öðrum manneskjum.

Hún Gunna hans Kalla, eins og hún var alltaf kölluð meðal okkar vina þeirra í leikhúsinu, var einstök mannkostamanneskja. Er ég þakklát forsjóninni fyrir að hafa fengið að þekkja hana og njóta vináttu hennar og trúnaðar í fjöldamörg ár. Nú þegar kveðjustundin er komin hópast að minningar. Mér finnst ég vera komin inn í litlu borðstofuna hennar með stóra matarborðinu sem var hlaðið kræsingum og svignaði undan dýrindis heimatilbúnum mat. Slíkar veislur átti hún oft til að undirbúa öllum að óvörum. Ég man að eitt sinn kom Kalli niður í leikhús fyrir sýningu og bar þau skilaboð frá Gunnu konu sinni að hún hefði gaman af að sjá okkur heima hjá þeim eftir sýningu. Var öllum leikhópnum boðið og var þar meiriháttar veisla, rétt si svona að tilefnislausu, bara af því við vorum til og hana Gunnu langaði að gleðja okkur.

Svo man ég líka aðrar stundir fyrir framan þetta sama stóra borðstofuborð, þau skifti er borðið þakið kjólefnum, sniðum teiknuðum á smjörpappír og saumavélin trónir þar í hásæti. Gunna er að sauma á mig kjól. Mikið er spjallað og spekúlerað. Við og við bregðum við okkur fram á gang til að skoða mig í spegli í hálfsaumuðum kjólnum því borðstofan var svo lítil og borðið góða svo stórt að ekkert pláss var fyrir spegil þar inni. En alltaf enduðu þessar saumakonuheimsóknir til Gunnu með léttri hátíð. Þá sópaði hún efnisbútum og pappírssniðum til hliðar og dekkaði uppá og bar fram kaffi og meðlæti. Voru það okkar bestu stundir. Einni slíkri stund man ég eftir. Við sátum og mauluðum heimabakaðar kleinur. Gunna hafði farið með svo einstaklega skemmtilegan, frumsaminn brag sem hún hafði ort um erilsaman dag hinnar dæmigerðu húsmóður. Ég horfði á hana nöfnu mína með aðdáun og spurði hana hvort það væri ekki rétt sem ég hefði heyrt, að hún hefði samið margan braginn og þættina sem Kalli flutti á skemmtunum landsmanna á árum áður við fádæma hrifningu.

"Jú, eitthvað var maður að puttast við að hjálpa honum með efni á þessum árum," sagði Gunna. "Annars var alveg sama hvað skrifað var fyrir hann. Hann flutti allt svo vel að það var engin hætta að maður yrði sér til skammar. Svo yppti hún öxlum og hló og fékk sér aðra kleinu. Hún varð alltaf svo hlý til augnanna þegar hún talaði um manninn sinn.

"Við erum á sama báti," sagði ég sem þá var gift manni sem var tíu árum yngri. "Er Kalli ekki ellefu árum yngri en þú?"

"Jú, en það er annað með ykkur," sagði Gunna, og varð nú allt í einu alvarleg. "Kvenréttindin voru nú örlítið aftar á merinni en þau eru núna. Við giftum okkur tveim áratugum á undan ykkur. Þá þótti það hneyksli að kona vogaði sér að giftast sér yngri manni. Svo við fengum svosem að kenna á því að hafa farið aðrar leiðir en þær viðteknu." Og allt í einu fylltust augu hennar nöfnu minnar af tárum sem brutust gegn vilja hennar fram í andlitið og streymdu eins og hagl niður kinnarnar. Hún stóð upp, snéri í mig baki á meðan hún barðist við þessa óvæntu og óvelkomnu uppákomu og hafði svo orð á því þegar hún var búin að jafna sig að maður fengi sjálfsagt aldrei leið á að lesa Hallgrím Pétursson hvað oft sem litið væri í þann ljóðabrunn.

Þegar ég gifti mig í þriðja sinn kom hún Gunna til mín með undurfagra skál úr viði. "Ég keypti þetta handa ykkur," sagði hún, "af því maðurinn þinn gróðursetur tré og ég kann vel við hann. Kannske er það vegna þess að hann minnir mig á Loft frænda minn en sá maður hefur verið mér hvað bestur."

Svo sagði hún mér söguna fallegu, sem ég get aldrei gleymt. Þau systkinin á Sandlæk höfðu misst föður sinn. Til stóð að leysa upp heimilið, því móðirin réð ekki við að halda búinu gangandi ein með börnin svo ung. "Við fórum á skauta niður á tjörnina sem er rétt hjá bænum," sagði Gunna. "Við renndum okkur, svellið var glampandi og köld golan hressandi, en það megnaði ekki að lyfta þunganum sem lá eins og hella fyrir brjóstum okkar vegna dauða pabba og þeirra aðstæðna sem nú ógnuðu fjölskyldunni. Að hugsa til þess að þurfa kannske að skiljast frá mömmu og hinum systkinunum og vera komið fyrir á einhverjum ókunnum bæ, sú hugsun var óbærileg. Þá kom hann Loftur gangandi frá bænum og til okkar, hjálpaði okkur úr skautunum, rétti svo okkur yngstu syrtkinunum hvoru sína hönd, og leiddi okkur heim. Sagði við okkur á leiðinni að við skyldum ekki vera hnuggin, því hann ætlaði að vera hjá okkur.

"En ert þú ekki að fara að ljúka námi við búnaðarskólann á Hvanneyri?" spurði bróðir minn.

"Nei, ég ætla að vera hjá ykkur," sagði Loftur.

"Ætlar þú þá að vera pabbi okkar?" spurði sú yngsta.

"Já, svona rétt á meðan þið eruð að burðast við að stækka og verða sjálfbjarga," sagði Loftur brosandi. "En þið eigið að kalla mig frænda." Og hún Gunna brosti til mín, bauð mér aðra kleinu, og sagði: "Ég gleymi því aldrei hvað höndin hans Lofts var hlý og sterk þar sem hann leiddi föðurleysingjana heim túnið þennan kalda haustdag."

Og þannig veit ég, að sá faðir sem þú trúðir á, Gunna mín, og lést sálmana hans Hallgríms leiða þig til dýpri skilnings á mun nú rétta þér hlýja föðurhönd sína og leiða þig inn í himin sinn.

Guðrún Ásmundsdóttir.